X
تبلیغات
رایتل

تنها یک صدا می ماند و آن صدای حق هست یا حق

ماجرای فُطرُس بین قبول و انکار -3

بررسى روایات فطرس ملک

(ماجرای فطرس و شبهات آن – 3)



در قسمت قبل به یک اشکال از سه اشکال مطرح شده در ماجرای فطرسِ ملک پاسخ دادیم؛ در این قسمت، دو اشکال دیگر را مطرح و مورد بررسی قرار می‌دهیم.



اشکال

:

روایات فطرس از نظر سندی قابل قبول نبوده و از اعتبار لازم برخوردار نیستند.

پاسخ: روایاتی که به داستان فطرس اشاره دارند دو دسته‌اند:

دسته اوّل. روایاتى هستند که به ذکر تفصیلى قضیّه می‌پردازند؛ مانند روایاتی که در این منابع آمده است: السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، ج‏3، ص 580 و امالی صدوق(ره) مجلس28، ح8 و دلائل الامامة، ص 79 و رجال‏الکشی، ص 58 و المناقب لآل ابی طالب، ج4، ص7

دسته دوم. روایاتی هستند که اصل قضیه را مسلّم شمرده و تنها اشاره‌ای به آن می‌کنند؛ مانند روایاتی که در این منابع آمده است:


بررسى روایات فطرس ملک

(ماجرای فطرس و شبهات آن – 3)


در قسمت قبل به یک اشکال از سه اشکال مطرح شده در ماجرای فطرسِ ملک پاسخ دادیم؛ در این قسمت، دو اشکال دیگر را مطرح و مورد بررسی قرار می‌دهیم.


فرشته

اشکال

:

روایات فطرس از نظر سندی قابل قبول نبوده و از اعتبار لازم برخوردار نیستند.

پاسخ: روایاتی که به داستان فطرس اشاره دارند دو دسته‌اند:

دسته اوّل. روایاتى هستند که به ذکر تفصیلى قضیّه می‌پردازند؛ مانند روایاتی که در این منابع آمده است: السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، ج‏3، ص 580 و امالی صدوق(ره) مجلس28، ح8 و دلائل الامامة، ص 79 و رجال‏الکشی، ص 58 و المناقب لآل ابی طالب، ج4، ص7

دسته دوم. روایاتی هستند که اصل قضیه را مسلّم شمرده و تنها اشاره‌ای به آن می‌کنند؛ مانند روایاتی که در این منابع آمده است: المزار الکبیر،ص397 و مختصر بصائر الدرجات، ص34 و الأعمال، ج3، ص303 و بحار الأنوار، ج101، ص347، ح1 و کامل الزیارات، ص140، ح165

به عنوان مثال مرحوم ابن مشهدی در کتاب المزاز الکبیر خود، دعایی را برای روز سوم شعبان نقل می کند که در آن دعا این فراز آمده است: « اللهم و هب لنا فی هذا الیوم خیر موهبة، وانجح لنا فیه کل طلبة، کما وهبت الحسین لمحمد جده، و عاذ فطرس بمهده، فنحن عائذون بقبره من بعده، نشهد تربته، وننتظر اوبته، امین رب العالمین»؛ یعنی همان‌گونه که فطرس به گهواره حضرت حسین علیه‌السلام، پناهنده شد ما نیز پس از شهادتش به قبر نورانیش پناه می‌بریم.

 

اعتبار حدیث السرائر

حدیث اوّل را ابن ادریس حلّى از جامع بزنطى نقل نموده است. بزنطى هم راوی بزرگی است که هم از اصحاب اجماع است و هم از مشایخ ثقات؛ یعنى از جمله راویانی است که روایت مرسل یا مسندى جز از ثقات نقل نمی‌کنند. بنا بر این دو مبناى رجالىِ مورد پذیرشِ مشهور، متن روایتْ مصحَّح و معتبر خواهد بود؛ آنقدر معتبر که اگر در این روایت حکم فقهی ای وجود داشت، فقها بر طبق آن فتوا می‌دادند.

اگر این جریان  یک مسأله فقهی بود که در آن خبر واحد معتبر است به همین روایات استناد کرده و بر اساس آن‌ها عمل می‌کردیم؛ اما این مسأله یک مسأله غیر فقهی و غیر تعبدی است و اهل علم معترفند که در چنین مسائلی تنها دلیلِ یقین آور است که می‌تواند مشکل را حل کند

نکته دیگر اینکه با عنایت به صحّت طرق شیخ الطائفه در الفهرست به کتاب جامع بزنطى و با توجّه به این که ابن ادریس در طرقِ اجازات عدّه اى از عالمانى قرار دارد که به طرق و اسانید و کتب و روایات شیخ از جمله به کتاب الفهرست او طریق معتبر دارند، بنابراین نقل ابن ادریس از جامع بزنطى مرسل محسوب نمی‌شود، بلکه وجود طریق صحیح به این کتاب براى ابن ادریس نیز احراز می‌گردد.(1)

 

اعتبار روایت المزار الکبیر

این کتاب با گواهى مصنّف کتاب، نسبت به اعتبار روایات و وثاقت راویان خود، از مصادر توثیق عامّ محسوب می‌شود. علاوه بر این تعبیر: «خرج الى القاسم بن العلاء الهمدانی وکیل أبی محمّد علیه‌السلام» حاکى از آن است که خروج این دعا از ناحیه امام عسکرى علیه‌السلام به دست یکى از وکلاى آن حضرت امرى محرز براى مصنّف بوده است. اگر هم کسى این مبناى رجالى را نپذیرد، با توجّه به استفاضه معنوى دسته اوّل که موجب وثوق به صدور آن می‌شود و نیز بر مبناى حجّیت استفاضه خبر، روایت مزبور در عرصه‌های کاربردى معتبر خواهد بود.(2)

 

آخرین اشکال در روایات فطرس

این روایات در نهایت، خبر واحدی بیش نیستند و چون خبر واحد مفید ظن و گمان است بنابراین در عرصه علم و یقین اعتباری نداشته و نمی‌توان به آن‌ها تکیه کرد.

در توضیح این اشکال مهم باید گفت که حرف معترضین این است: اصل جریان فطرس یک مسأله علمی غیر تعبدی است و در چنین مسائلی، محقق به دنبال دلیلی می‌گردد که برای او اطمینان و یقین قلبی ایجاد کند در حالی که این روایات بر فرض صحتشان خبر واحدی‌اند که مفید ظن و گمان اند بنابراین چون نمی‌توانند ما را به آن باور و یقین قلبی برسانند ما هم نمی‌توانیم به آن‌ها اعتماد کنیم؛ در نتیجه این روایات برای اثبات اصل جریان قدرت کافی را نداشته و از نظر علم آوری ارزشی نخواهند داشت.

کتاب نهج البلاغه

بله؛ اگر این جریان یک مسأله فقهی بود که در آن خبر واحد معتبر است به همین روایات استناد کرده و بر اساس آن‌ها عمل می‌کردیم؛ اما این مسأله یک مسأله غیر فقهی و غیر تعبدی است و اهل علم معترفند که در چنین مسائلی تنها دلیلِ یقین آور است که می‌تواند مشکل را حل کند.

 

پاسخ به این اشکال

همان‌گونه که در بخش بررسی سندی بیان کردیم روایات مربوط به فطرس خبر واحد نبوده و دارای استفاضه معنوی می‌باشند. هر چند روایات مستفیضه در قدرت علم آوری در حد و اندازه روایات متواتر نیستند؛ و لکن تعدادشان به حدی رسیده است که محتوای خود را از آن ظن و گمان نجات دهند و پژوهشگر را به یک اطمینان نسبی برسانند.

 

دو کارکرد برای روایات مربوط به فطرس

کارکرد اول: اثبات ماجرایی که در آن فرشته‌ای از ملائکه الهی مورد عنایت قرار گرفته و به برکت امام حسین علیه‌السلام توبه‌اش پذیرفته می‌شود و نقصش برطرف می‌گردد.

انصاف همان است که نقل کردیم یعنی از این روایات نمی‌توان به آن قطع و یقین لازم در مسائل علمی دست پیدا کرد و مطمئن شد که چنین واقعه‌ای رخ داده است.

کارکرد دوم: برشمردن فضیلتی برای امام حسین علیه‌السلام و اسناد گزاره‌ای به آن حضرت.

چون جواز یا عدم جواز چنین کاری مربوط به علم فقه است و در علم فقه خبر واحدی که سند معتبر داشته باشد مقبول است و مورد اعتماد بنابراین روایات مربوط به فطرس که از چنین ویژگی برخوردارند می‌توانند به فقیه کمک کنند تا فتوا به جواز این کار را صادر کند.

یعنی با استناد به این روایات جایز باشد که این خبر و این فضیلت را به امام حسین علیه‌السلام و آن سخنان را به رسول خدا صلی الله علیه و آله نسبت دهیم.

 

پی نوشت ها:

(1) براى تحقیق بیشتر ر.ک: اصول علم الرجال، مسلم داورى

(2) ر.ک به: پژوهشی در روایات فُطرس ملَک،  احسانی فر، محمد، مجله علوم حدیث ش 34

امید پیشگر

»
»کاربر: Admin

Free counter and web stats

Search Engine Optimization


<-BlogCustomHtml->

این وبلاگ را صفحه خانگی خود کن ! تماس با من ذخیره کردن صفحه! اضافه کردن این وبلاگ به علاقه مندیها! لینک RSS